زهر زنبور عسل که در زبان علمی آپیتاکسین (Apitoxin) نامیده میشود، یکی از پیچیدهترین و ارزشمندترین ترشحات طبیعی در میان حشرات است. این ماده که توسط زنبورهای کارگر تولید میشود، ترکیبی فعال و بیولوژیک است که شامل پپتیدها، آنزیمها، آمینهای فعال زیستی و پروتئینهای ایمنیزا است. اگرچه گزش زنبور در ظاهر دردناک و ناخوشایند به نظر میرسد، اما همین زهر از گذشتههای دور تا امروز نقش مهمی در پزشکی سنتی و مدرن داشته و در درمان بسیاری از بیماریها مورد بررسی و استفاده قرار گرفته است.
بعضی مارمولک های سمی نظیر هیولای جیلا Gila monster شناسایی شده اند که هیالورونیدازها، فسفولیپازA2 ، پروتئازهای شبه کالیکرین kallikrein، پپتیدهای شبه هورمون، هلوفنسین helofensin و ... از آنها جدا شده است.
این جانوران به دلیل نداشتن سیستم انتقال زهر، به عنوان جانوران زهردار سیستمی typical شناخته می شوند که در بعضی انواع، پوست آنها برای سیستم دفاعی حاوی زهر است. بسیاری از قورباغه های سمی مانند Dendrobatidae، Mantellidae، Bufonidae و Myobatrachidae برای پستانداران بسیار سمی هستند. پپتیدهای ضدمیکروبی مختلف و نوروترنسمیترهای مختلف از این قورباغه ها به دست آمده است.
از ماهی های زهردار مانند Thalassophryne nattereri توکسین های مختلفی نظیر تترودوتوکسین مهار کننده قوی کانال های سدیم، سیستاتین cystatin، پروکسیردوکسین peroxiredoxin، گالکتین galectin و .. جدا شده است.
از بین 2700 گونه مار، 500 گونه سمی شناسایی شده است. مارها به بیش از 15 خانواده تقسیم می شوند. مارهای سمی به خانواده های Viperidae, Elapidae, Colubridae ,Aractaspididae تعلق دارند. زهر مار کمپلکس پیچیده ای از توکسین ها و آنزیم ها است. آنزیم ها با وزن مولکولی بالاتر در انعقاد خون، فعالیت کمپلمان، سیتولیز و فعال شدن متابولیسم نقش دارند. فسفولیپاز A2، استیل کولین استرازها ( AChE)،ال-آمینواسید اکسیدازها (LAAO)، سرین پروتئازها، متالوپروتئینازها، هیالورونیدازها Hyaluronidase از جمله این آنزیم ها هستند. توکسین های زهر وزن مولکولی متغیر معمولا کمتر از 30 کیلو دالتون دارند که توا...
در مهره داران نیز موجودات زهردار شناسایی شده است. ماهی های سمی، بعضی دوزیستان، مارها، بعضی مارمولک ها و حتی پستانداران زهردار نیز شناسایی شده اند. در این میان مارها سمی ترین مهره داران با گنجینه سمی قوی محسوب می شوند.
