زهر زنبور عسل که در زبان علمی آپیتاکسین (Apitoxin) نامیده میشود، یکی از پیچیدهترین و ارزشمندترین ترشحات طبیعی در میان حشرات است. این ماده که توسط زنبورهای کارگر تولید میشود، ترکیبی فعال و بیولوژیک است که شامل پپتیدها، آنزیمها، آمینهای فعال زیستی و پروتئینهای ایمنیزا است. اگرچه گزش زنبور در ظاهر دردناک و ناخوشایند به نظر میرسد، اما همین زهر از گذشتههای دور تا امروز نقش مهمی در پزشکی سنتی و مدرن داشته و در درمان بسیاری از بیماریها مورد بررسی و استفاده قرار گرفته است.
حلزون مخروطی یا Cone snail یک شکارچی دریایی است که ماهی، کرم و نرم تنان دیگر را با سیستم زهرآگین خود شکار می کند. حدود 800 گونه حلزون مخروطی یک گنجینه قوی از پپتیدهای سمی غنی از سیستئین به نام کونوتوکسین conotoxin و با تعداد کمتری کونوپپتیدهای فقیر در سیستئین دارند که در هدف گیری شکار و همچنین رسبتورهای پستانداران با تمایل و اختصاصیت بالا عمل می کنند. کونوتوکسین ها با وزن کمتر از 5 کیلو دالتون و اندازه کوچک 40-12، کانال های یونی، رسبتورها و انتقال دهنده ها در سیستم عصبی را هدف می گیرند. هر گونه حلزون مخروطی، زهر منحصر به فرد خود را با بیش از 1000 ت...
شقایق دریایی Sea anemone از گونه های سمی آبزی از کلاس Anthozoa و رده Actiniaria است. در شقایق دریایی سلولهای گزنده زیادی در بدن پراکنده شده اند که حاوی ارگانل های با کوکتل سمی است که جانور در موقع شکار یا دفاع از خود استفاده می کند. زهر شقایق دریایی مخلوطی از ترکیبات زیستی مختلف مانند انتقال دهنده عصبی، مهارکننده های عصبی، فاکتورهای رشد و پپتیدهای مختلف سمی است. نوروتوکسین ها ترکیبات شناخته شده زهر شقایق دریایی هستند که با کانال های یونی مانند ASICs، کانال های TRP، کانال های Nav، کانال های Kv واکنش می دهند. خانواده های سمی زیادی از شقایق در...
جانوران مختلف حاوی زهر شناسایی شده اند که از آن برای دفاع یا شکار استفاده می کنند. در میان موجودات دریایی سمی شاخه Phylum گزنده تباران یا کیسه تنان Cnidaria که درمیان آنها عروس دریایی، شقایق دریایی و هیدرا در اینجا بررسی شده اند. در شاخه نرم تنان Molluscs حلزون های مخروطی بیشتر مورد بررسی قرار گرفته اند. خارپوستان مانند ستاره دریایی و خیار دریایی Starfish and sea urchin نیز شامل مواد سمی مختلف نظیر آنزیمهای مختلف، مواد میتوژن، لکتین و... هستند.
جانوران تولید کننده زهر با وجود خطرناک بودن، از زمان قدیم به عنوان عوامل درمانی در بیماری های مختلف مورد استفاده قرار گرفته اند. امروزه از زهر این حیوانات سموم مختلف با کاربردهای درمانی، تحقیقی و کشاورزی استخراج می شود. امروزه توجه ویژه به سم موجودات زهردار بخصوص در زمینه های بیوتکنولوژی و دارویی صورت گرفته است. توکسین های حاصل از ونوم بر اهداف مختلف شامل رسبتورهای سلولی، غشا سلول و کانال های یونی اینترکشن می دهند. بعض از آنها قدرت عبور از سد خونی- مغزی دارند و بعضی از غشا سلول عبور کرده جز پپتیدهای نفوذ کننده به سلول هستند و می توانن...
توکسین های ضد صرع به نام AEP یا ANEP یا Anti-epileptic peptides هم نامیده می شوند و در زهر موجودات مختلف شناسایی شده اند. BmK IM جدا شده از عقرب در موشها اثرات ضد صرع قوی نشان داد اند.
توکسینهایی که بتوانند از سد خونی مغزی blood-brain barrier (BBB) عبور کنند، نیز از زهر جانوران جدا شده اند. این توکسین ها برای درمان و هدف گیری بیماری های سیستم عصبی مرکزی بسیار کاربرد دارند، زیرا قابلیت انتقال داروها را به مغز فراهم می کنند. توکسین هایی مانند کلروتوکسین یا سم های مشابه نظیر MeICT، به غیر از داشتن اثر ضد سرطانی خود توکسین، با نشاندار کردن امروزه برای شناسایی محل و یا وسعت تومور گلیوما در مغز استفاده می شود.
از زهر موجودات مختلف حشره کش های زیستی جدا شده است. حشره کش های زیستی با قابلیت هدف گیری اختصاصی حشره خاص، تجزیه پذیر بودن، نداشتن اثرات جانبی بر موجودات دیگر و اکوسیستم توجه زیادی را به خود جلب کرده اند. از زهر عقرب سم های Lqhα IT1، OD1، LqhIII،BOM3، AaH IT1 وBmKIT و MeKIT جدا شده که بر حشرات مختلف موثر بوده اند. از زهر عنکبوت و دیگر جانوران توکسین های ضد حشره اختصاصی قوی جدا شده است که در رفع آفات در کشاورزی و یا از بین بردن حشرات موذی و ناقلین بیماری، مورد توجه بسیار قرار گرفته اند.
